‘Possible love’ filmi üzerine

Fransız yayın organı Liberation’da Lee Chang-Dong ile yapılan söyleşi

“İşçi sınıfının çektiği acıları anlatma hakkına sahip olup olmadığım konusunda endişelendim.”

Lee Chang-dong, 2018’de gösterime giren başyapıtı “Burning”den beri gözlerden uzak kalmıştı. “Possible Love” ile geri dönen yönetmen, sınıf şiddeti gibi acı verici bir temayı ele alıyor.

Venedik Film Festivali’nde Büyük Jüri Ödülü’nü kazanan Possible Love, eski bir romancı ve hatta Güney Kore Kültür Bakanı olan, tahmin edilebileceğinden daha gizemli yönetmenin yedinci, ustaca filmi. Burning’in göz kamaştırıcı başarısından beri kamuoyunun gözünden uzak kalan 72 yaşındaki Lee Chang-dong, tarihi bir grev hakkında bir belgesel hazırlığıyla birbirine bağlanan, biri işçi sınıfından diğeri zengin iki çift arasında yaşanan sınıf şiddetini -üzeri örtülmüş, gizli arzularını- yakından inceleyen bir filmle geri dönüyor. Bir Netflix yapımı mı?! İnanmak için izlemeniz gerekiyor. Paris’te verdiği bir röportajda uzun bir yol kat eden projenin kökenlerini anlatıyor.

Burning’den bu yana sekiz yıl geçti, ki o da Poetry’den sekiz yıl sonraydı… Yeni bir öyküyü kendinize ait kılmak, yeni bir projeye olan arzunuzu test etmek için gereken süre bu mu?

Arzudan ziyade, bunun bir kesinlik meselesi olduğunu söyleyebilirim. Filmin amacından kesinlikle emin olmalıyım. Senaryo yazımında veya ön prodüksiyon aşamasında bile, eğer artık benim ve izleyici için bir anlam ifade ettiğinden emin değilsem, filmi çekmemeye karar verebilirim. Bunu evlilik öncesi aşama olarak görüyorum; kendinize “Bu gerçekten istediğim hayat mı?” diye soruyorsunuz. Birkaç kez filmlere başladım ve sonra %100 emin olmadığım için durdurdum. Bu filmde de aynısı oldu; on yıl önce hazırlıklarına başladım, sonra askıya aldım.

Cho Yeo-jeong’un filmde canlandırdığı yönetmen gibi, gerçek bir trajediyi fırsatçı ve röntgenci bir kurguyla anlatmaktan mı korktunuz?

Araştırmalarım derinleştikçe, endişelerim de arttı. İşçilerin çektiği acıların öyküsünü, özellikle de belgesel yerine kurgusal bir eserde anlatma hakkına sahip olduğumu hissettim. Yaratıcı olarak konumum savunulamaz görünüyordu; kendimi etik ikilemlerden kurtaramıyordum. Tam projeyi terk ettiğim sırada, 2024 sonbaharında, senaristim Oh Jung-mi, filme bir belgesel film yapımcısı karakterini dahil etme fikriyle bana yaklaştı. Sonuç olarak, artık sadece insanların çektiği acılardan bahsetmiyordum, aynı zamanda bir film yapımcısı olarak kendi öykümü de ona ekliyordum.

Filmde tasvir edilen greve hangi toplumsal hareket ilham verdi? Polis baskısı, işçi toplantıları gibi sahnelerde belgesel doğruluğunun bir dereceye kadar görülebileceğini söyleyebiliriz…

Bu on yıldan fazla önceydi. Büyük bir şirket, işçilerini toplu olarak işten çıkaracağını duyurdu; 2.000 iş kaybı olduğu bildirildi [SsangYong Motor, Pyeongtaek, 2009]. Bunun sonucunda ortaya çıkan grev yetmiş günden fazla sürdü ve polis tarafından acımasızca bastırıldı. Bu olay Kore toplumunda büyük bir şoka neden oldu; hatta bir dönüm noktası olarak bile kabul edilebilir. Hayatları ve hayatları ihlal edilenlerin hakları, sermayenin kârından daha az değerli görüldü. Dövülen işçilerin fiziksel kaybından daha da önemlisi, psikolojik travma çok büyüktü.

İşten çıkarılanlar, halkın artık kendi taraflarında olmadığını fark ettiler; filmdeki gibi, “yaşayanlar” (işte kalanlar) ve “ölüler” vardı. Yaklaşık otuz kişi intihar etti. İşsizler arasında bile birçok kişi birbirlerinden nefret etmeye başlamıştı. Filmin, süsleme veya büyük sahneleme efektleri olmadan, olayları oldukları gibi dürüstçe göstermesini istedim. Bu nedenle gerçek arşiv görüntüleri kullanıldı. Yeni işten çıkarılmış ve Mi-ok ile evli olan Ho-seok’un çevik kuvvet polisi tarafından dövüldüğü sahne gerçek videolara dayanmaktadır. Terapi sahneleri oyuncularla yeniden canlandırıldı, ancak gerçek tanıklıklara dayanmaktadır.

Filmin dokusu, gençliğini anlatan geri dönüş sahneleri dışında, Burning’e kıyasla çok daha az düşsel ve soyut. Karakterler, doğanın etkisi altında başlayan bir flörtün başlangıcı…

Bunlar gerçekten de Mi-ok’un hatırladığı sahneler. Ama belki de ekranda gördüklerimiz, Ye-ji’nin (işçilerin mücadeleleri hakkında bir belgesel yapmak isteyen bir film yapımcısı) onun anılarını dinlerken hayal ettiklerini yansıtıyordur? Tam olarak açık değil ve bu kesinlikle kasıtlı. Bu karakterler şu anda acı çekiyor olsalar da, geçmişten gelen bu güzellik imgelerine de erişebilmelerini istedim.

Netflix projeye ne zaman katıldı?

Başlangıçta, elbette filmin sinemalarda gösterime girmesini istiyordum. Fon bulmaya çalıştık ama nafile; Kore’de para bulmak için zamanlama çok kötüydü… Netflix senaryoyu okumuş ve en başından beri yatırım yapma niyetini belirtmişti. Sonuçta %100 Netflix yapımı oldu. Beklenmedik olduğunu kabul ediyorum; Netflix’in ne tür filmler ürettiği konusunda hepimizin bir fikri var. Belki de bu yüzden…

Hatta başka bir şey yapabileceklerini göstermek istemelerinin nedeni bile buydu. Bana, filmin Güney Kore’de çok sınırlı sayıda kopyayla sinemalarda gösterime gireceği, ne kadar kısa olursa olsun, bir fırsat penceresi olacağına söz verdiler. Sözlerini tuttular ve aynı durum Amerika Birleşik Devletleri için de geçerli olacak. Bu Fransa’da mümkün değildi; medya kronolojisi farklı işliyor.

Sınıf mücadelesi, Fransa’ya ihraç edilen Kore filmlerinde tekrar eden bir temadır. Venedik’te bazıları Possible Love filmini Parasite ile karşılaştırdı…

Filmi çekmeye başlarken aklımda Parazit yoktu; dediğim gibi, proje on yıl önce doğdu. Ancak Güney Kore’nin çok kısa bir sürede, özellikle de askeri diktatörlük döneminde, ölçülemez zararlara yol açan hızlı bir ekonomik çalkantıdan geçtiği kesin. Bu ortamda büyüyen film yapımcıları kaçınılmaz olarak buna karşı hassastır, bu nedenle sosyal eşitsizlik sorusu güçlü bir şekilde gündeme geliyor. Geleneksel bir yaklaşım yerine, daha da ileri giderek insan deneyiminin özüne inmeye çalıştım.

SANDRA ONANA